په یوې تازه خپرې شوې تبصره کې چې «عقل جنسیت نه پېژني» نومیږي، په افغاني ټولنه کې د ښځو په اړه پر عامه لیدلوري او د هغوی د فکري وړتیاوو په پام کې نه نیولو سخته نیوکه شوې. د دې لیکنې لیکوال استدلال کوي چې په دې ټولنه کې، ښځه اوسېدل لا هم په غلطۍ سره د عقلي کمزورۍ مترادف ګڼل کېږي.
په دې مقاله کې راغلي چې په افغانستان کې ښځې ډېری وخت د «کم عقل» یا «ناقص العقل» په نوم یادېږي، لکه عقل او فکري وړتیا چې د جنسیت پر بنسټ وېشل کېږي او ښځو ته کمه برخه رسېدلې وي. دا سپکاوی نه یوازې په ټولنه کې، بلکې د کورنیو په منځ کې هم ریښې لري.
لیکوال تشریح کوي، کله چې یوه ښځه هڅه کوي د کورنۍ په مهمو پرېکړو کې برخه واخلي، د هغې نظر یوازې د ښځې په توګه له پامه غورځول کېږي یا ناسم بلل کېږي. دا محرومیت حتی تر ټولو اساسي شخصي حقونو لکه واده او طلاق ته هم غځېدلی، چېرته چې د کورنۍ نارینه د یوې ښځې د ژوند په اړه پرېکړه کوي او هغه مجبوره ده چې د عمر تر پایه د نورو د پرېکړو له پایلو سره ژوند وکړي.
دا یادښت دې ترخې حقیقت ته اشاره کوي چې ډېری ښځو دا ذهنیت منلی او ورسره عادت شوې دي. په کورنیو کې په مکرر ډول «دا د نارینه وو کار دی» یا «پرېږدئ چې نارینه پرېکړه وکړي» په څېر جملې اورېدل کېږي، چې دا پخپله د ښځو پر وړاندې د ظلم دوام ته زمینه برابروي.
لیکوال د بنسټیزو پوښتنو په مطرح کولو سره دا لیدلوری ننګوي: «ولې د یوه کس جنسیت باید د هغه له افکارو مخکې قضاوت شي؟» او «ولې نارینه نه مني چې ښځې هم د هغوی په څېر عقل لري او هېڅ جنسیت پر بل فکري برتري نه لري؟»
په ادامه کې ټینګار شوی چې ښځې د ځانګړو امتیازاتو په لټه کې نه دي، بلکې غواړي د یوه برابر انسان په توګه ورته وکتل شي. برابري د ټولو انسانانو حق دی او ښځه هم انسان ده. د جنسیت په پلمه له خپلو اساسي حقونو څخه د ښځو بې برخې کول د دې اصل ښکاره سرغړونه ده. مقاله په دې هیله پای ته رسېږي چې یوه ورځ به راشي چې د یو چا جنسیت نور د هغه د عقل او انساني ارزښت د سنجولو معیار نه وي. منبع: زرین ټي وي
🌐
