یقینده «عقل جنسنی تنله مه یدی» عنوانی آستیده نشر ایتیلگن بیر مقاله‌ده، افغانستان جمعیتیده عیاللرگه نسبتاً موجود بولگن نگاه و اولرنینگ فکری قابلیت لریگه اعتبار بیریلمسلیگی شدتلی تنقید آستیگه آلینگن. اوشبو متن نینگ یازووچیسی، بو جمعیتده عیال بولیش هنوز هم خطا اوله‌راق عقلی ضعیفلیک بیلن بیر معناده کوریلیشینی اورغو ایتگن.
مقاله گه کۉره، افغانستانده عیاللر کوپینچه «کم عقل» یاکه «ناقص العقل» تامغه‌سی بیلن یوزمه یوز بوله‌دیلر، گویا عقل و فکری قابلیت جنسیت اساسیده تقسیملنگن و عیاللرگه اونینگ آزراغی نصیب قیلگندیک. بو تحقیرلاوچی نگاه فقطگینه جمعیت سویه‌سیده ایمس، بلکه عایله‌لر ایچیده هم ایلدیز آتگن.
یازووچی توضیح بیریشیچه، بیر عیال عایله نینگ مهم قرارلریده اشتراک ایتماقچی بولگنده، اونینگ فکری فقط عیال بولگنی اوچون اعتبارگه آلینمه‌یدی یاکه ناتوغری دیب قبول قیلینه‌دی. بو محرومیت حتا نکاح و طلاق کبی اینگ اساسی شخصی حقوقلرگه چه ییتیب بارگن، قه ییرده که عایله ایرککلری بیر عیال نینگ حیاتی حقیده قرار چیقره‌دی و او عمر بویی باشقه‌لرنینگ اونینگ اوچون آلگن قرارلری نینگ عاقبتلری بیلن یششگه مجبور بوله‌دی.
اوشبو یادداشت، کوپلب عیاللر بو ذهنیتنی قبول قیلگن و اونگه عادتلنگنلیکلری کبی آچیق حقیقتگه اشاره قیله‌دی. «بو ایرککلرنینگ ایشی» یاکه «قۉیینگلر، ایرککلر قرار چیقرسین» کبی عبارتلر عایله‌لرده تکرار-تکرار ایشیتیله‌دی که، بو اوزی عیاللرگه قرشی ظلم نینگ دوامی اوچون زمینه یره ته‌دی.
یازووچی اساسی سواللرنی اورته گه تشلب، بو نگاهنی چالشگه تارتگن: «نېگه بیر انسان نینگ جنسی اونینگ فکرلریدن آلدین قضاوت قیلینیشی کیره ک؟» و «نېگه ایرککلر عیاللر هم اوزلری کبی عقلگه ایگه ایکنلیکلرینی و هیچ بیر جنس ایکّینچیسیدن فکری اوستونلیککه ایگه ایمسلیگینی تن آلمه یدیلر؟»
دوامیده، عیاللر مخصوص امتیاز قیدیرمه یاتگنلیکلری، بلکه فقط بیر تېنگ انسان صفتیده کۉریلیشنی ایسته یتگنلیکلری تأکیدلنگن. تېنگلیک برچه انسانلرنینگ حقیدیر و عیال هم انسان دیر. عیاللرنی جنسیت بهانه‌سی بیلن اوز اساسی حقوقلریدن محروم قیلیش، بو اصل نینگ آچیق پایمال ایتیلیشی دیر. منبع: زرین تی وی
🌐
