افغانستان د خپل تاریخ په یوه تر ټولو حساس پړاو کې قرار لري. لسیزو جګړو، سیاسي بې ثباتۍ، اقتصادي ستونزو او ټولنیزو درزونو دا هېواد داسې یوه ټکي ته رسولی چې مشرتابه (رهبري) نور یوازې مهم نه، بلکې حیاتي ده. هغه پوښتنه چې زموږ پر وړاندې ده، نور یوازې یو تیوریکي بحث نه دی. دا یوه بیړنۍ، شخصي او په ژوره توګه انساني پوښتنه ده چې کوم ډول رهبري کولای شي افغانستان د راتلونکي پر لور هدایت کړي.
تر دې مهمه دا ده چې باید له ځانه وپوښتو: ایا داسې یو شخص زموږ په منځ کې شتون لري؟
د افغانستان لپاره یو ریښتینی مشر باید له یوه ملي لیدلوري پیل وکړي، داسې لیدلوری چې تر قوم، ژبې، قبیلې او ډلې لوړ وي. افغانستان تل د بېلابېلو کلتورونو او هویتونو یوه ټولګه پاتې شوې، خو له بده مرغه چې رهبري ډېری وخت په همدې کرښو وېشل شوې ده. یو وړ مشر په یوې ډلې پورې اړه نه لري، بلکې په ټولو خلکو پورې اړه لري. هغه ځان د تفرقې استازی نه، بلکې د یووالي ساتونکی ګڼي. له دې لیدلوري پرته، هېڅ تلپاتې سوله نه شي رامنځته کېدای.
صداقت او روڼتیا باید د مشرتابه اصلي ستنې وي. د افغانستان خلکو د نسلونو لپاره د فساد او له واک څخه د ناوړه ګټې اخیستنې پایلې زغملي دي. باور په ځلونو مات شوی دی. ریښتینی مشر په صداقت سره خبرې کوي، په رښتینولۍ سره عمل کوي او ځوابوینه د یوه پېټي په توګه نه، بلکې د یوه مسؤلیت په توګه مني. باور نه تپل کېږي، بلکې د ثبات او اخلاقي روښانتیا له لارې ترلاسه کېږي.
د قانون حاکمیت ته ژمنتیا هم په هماغه کچه اړینه ده. مشرتابه د تسلط په مانا نه ده، بلکې د توازن په مانا ده. یو عادل مشر واک په خپل لاس کې نه متمرکز کوي، بلکې د بنسټونو د خپلواکۍ ساتنه کوي. کله چې مقننه، اجراییه او قضاییه قوو ته درناوی وشي، هېواد له استبداد څخه خوندي پاتې کېږي او د ثبات پر لور رهبري کېږي. قانون باید تر اشخاصو لوړ وي.
هېڅ ټولنه د انساني کرامت له درناوي پرته پرمختګ نه شي کولای. یو ښه مشر باید د بیان آزادي خوندي کړي، د نیوکو لپاره فضا پرانیستې پرېږدي او د مدني بنسټونو ملاتړ وکړي. پرمختګ هلته زېږېږي چې غږونه چوپ نه وي. یو ملت هغه مهال پیاوړی کېږي چې خلک یې وکولای شي خبرې وکړي، پوښتنې وکړي او برخه واخلي.
همدا راز باید د ښځو او پوهنې (زده کړو) په اړه په روښانه توګه خبرې وکړو. هېڅ هېواد پرمختګ نه شي کولای په داسې حال کې چې د نفوس نیمایي برخه یې شاته ساتل شوې وي. د ښځو پیاوړتیا یوه سیاسي مسله نه ده، بلکې یوه انساني مسله ده. زده کړې باید د هر ماشوم لپاره پرته له دې چې جنسیت یې په پام کې ونیول شي، د لاسرسي وړ وي. هغه مشر چې په دې پوهېږي، په حقیقت کې د هېواد په راتلونکي پانګونه کوي.
اقتصادي ثبات یو له هغو نورو ستنو څخه دی چې نه شو کولای له پامه یې وغورځوو. د ډېری افغانانو ورځنی واقعیت له بېکارۍ، بې وزلۍ او بې باورۍ سره تړلی دی. یو پیاوړی مشر باید داسې سیستمونه رامنځته کړي چې فرصتونه برابر کړي، پانګونه راجلب کړي او بنسټونه پراخ کړي. اقتصادي کرامت له انساني کرامت څخه بېل نه دی.
او بیا د ډیپلوماسۍ موضوع مطرح کېږي. افغانستان په انزوا کې شتون نه لري. د دې هېواد جغرافیاوي موقعیت هغه د پېچلو سیمه ییزو او نړیوالو تعاملاتو په زړه کې ځای پر ځای کړی دی. یو پیاوړی مشر باید وکولای شي دا اړیکې په هوښیارۍ سره مدیریت کړي، ملي ګټې وساتي او په ورته وخت کې ثبات پیاوړی کړي. ځواکمنتیا په انزوا کې نه، بلکې په هوښیارانه توازن کې ده.
په پای کې، ریښتینی مشر هغه څوک دی چې واک د واک لپاره نه غواړي. واک په خپله ترټولو لوړه بڼه کې خدمت دی. دا په دې مانا ده چې د یوه ملت د درد زغملو ته چمتووالی او په ورته وخت کې له روښانتیا، خواخوږۍ او ارادې سره مخ په وړاندې تګ.
نو بیا هغې ژورې پوښتنې ته راګرځو: ایا کولای شو داسې یو شخص پخپل منځ کې ومومو؟ او شاید تر دې هم مهمه دا وي چې، د نړۍ په اوسني وضعیت کې، ایا دا خبرې اترې باید د خپلو ټولنو له دننه څخه پیل نه کړو؟ ځکه چې د بحران په وخت کې رهبري ناڅاپه نه راڅرګندېږي. بلکې د خلکو له خوا پېژندل کېږي، روزل کېږي او مخکې بلل کېږي.
افغانستان یوازې یوه مشر ته اړتیا نه لري؛ بلکې د رهبرۍ د ریښتینې مانا په اړه یوه ډله ییز بېداري ته اړتیا لري.
نور وجوهات
