یازووچی نور وجوهات اۉز تحلیلی نینگ ایچیده، افغانستانده بحران پیتلریده دایم «کوچلی رهبر» طلب قیلینیشی مساله سینی کۉریب چیقدی. او بیر اساسی سوال نی اۉرته گه قۉیه‌دی: کوچلی رهبر نینگ معناسی نېمه؟ هر نرسه نی ایسته گنچه قیله آله‌دیگن کیشی می، یاکه اۉزی هم قانون گه بۉی سونه‌دیگن کیشی می؟
وجوهات بو توغریده افغانستان نینگ یقین تاریخی دن آچیق مثال لر کېلتیره‌دی. ظاهر شاه نینگ دموکراسی اون ییللیگی دوریده، مملکت اساسی قانون، پارلمان و مطبوعات نینگ نسبی ایرکینلیگی گه اېگه اېدی. او دور کامل و قیینچیلیک سیز اېمس اېدی، لېکن نهادلرنی قوریش و فردی قدرت نی چېکره لش اوچون بیر حرکت اېدی.
جمهوریت دوری نینگ ایچیده هم اساسی قانون، سیلاو، پارلمان، قضاییه قوه و ایرکین رسانه لر کبی قورولوش لر موجود اېدی. اما، یازووچی نینگ ایشانچیگه کۉره، بو نهادلرنینگ کۉپچیلیکی هیچ قچان بویوک سیاسی بحران لر آللیده توره آله‌دیگن درجه ده کوچلی و مستقل بۉلمه دی. حکومت نینگ ۲۰۲۱ نچی ییل اگست آیی ده ییقیلیشی بیلن، بو نهادلرنینگ کۉپی هم قوله ب توشدی.
بو تجربه‌لر بیر مهم نکته نی کورسه ته‌دی: اگر بیر نظام دایمی نهادلر اۉرنیگه شخص لر گه کۉپراق باغلیق بۉلسه، او شخص لر نینگ کېتیشی یاکه ضعیف لشیشی بیلن بوتون نظام خطر آستیده قاله‌دی. قانون لر و جریان لر اۉرنیگه شخصیت لر گه باغلیق بۉلیش، اوزاق مدتلی ثبات نی بوزه‌دی.
یازووچی افغانستان یخشی رهبرلر گه احتیاجی بارلیگینی تأکیدله‌یدی، لېکن بوندن هم کۉپراق مستقل بیر قضاییه قوه، مسئولیتلی و جواب بېره‌دیگن پارلمان، ایرکین مطبوعات و قانون نینگ حاکمیتی گه ضرورت بار. بو قانون همه گه، حتی اینگ کوچلی شخصیت لر گه هم بیر خیل تطبیق ایتیلیشی کېره ک.
سۉنگیده، وجوهات بو سوال نی مطرح قیلماقده که، بلکه افغانستان نینگ اصلی معماسی ییللر دوامیده «کوچلی آدم» نی قیدیرگنیده دیر، حال آنکه بوتون دقت نی «کوچلی نظام» قوریشگه قره‌تیش کېره ک اېدی. بیر مملکت فقط اونینگ اینگ محبوب و اینگ قدرتمند رهبری هم اۉزینی قانون دن یوُقاری قۉیه آلمه‌گن پیتده حقیقی کوچلی بۉله‌دی.
منبع: نور وجوهات
🌐
