افغانستان امروز نه تنها با بحران های سیاسی و اقتصادی روبه رو است، بلکه با یک بحران عمیق تر و کمتر دیده شده نیز دست وپنجه نرم می کند: بحران فرهنگ گفتگو. در حالی که شبکه های اجتماعی می توانستند به بستری برای تبادل اندیشه، رشد آگاهی و نزدیکی میان مردم تبدیل شوند، در عمل به میدان تقابل، توهین و تخریب بدل شده اند.
در بسیاری از برنامه های مجازی، مشاهده می شود که برخی برنامه سازان و مخاطبان، به جای شنیدن دیدگاه متفاوت، به سرعت به توهین و تحقیر روی می آورند. هر کسی که هم نظر نباشد، یا سوالی مطرح کند، یا حتی تلاش کند دیدگاه متفاوتی ارائه دهد، با موجی از الفاظ تند و گاه توهین آمیز مواجه می شود. این رفتار نه تنها نشانه قدرت نیست، بلکه نشانه ضعف در منطق و ناتوانی در تحمل تفاوت ها است.
واقعیت این است که سال ها توهین، بدگویی و تخریب، هیچ تغییری در وضعیت افغانستان ایجاد نکرده است. نه نظام ها با توهین سقوط کرده اند، نه ملت ها با ناسزاگویی پیشرفت کرده اند. اگر چنین بود، افغانستان باید امروز یکی از پیشرفته ترین کشورها می بود، چرا که دهه هاست زبان توهین در فضای عمومی ما رایج است.
مشکل اصلی در اینجاست که ما تفاوت میان “انتقاد” و “توهین” را از یاد برده ایم. انتقاد، ابزاری برای اصلاح است. انتقاد می تواند آگاهانه، مستند و سازنده باشد. اما توهین، صرفاً تخلیه احساسات است، بدون آن که راه حلی ارائه دهد. توهین نه قانع می کند، نه تغییر می آورد، بلکه فقط فاصله ها را بیشتر می سازد.
در یک جامعه سالم، حتی شدیدترین اختلاف نظرها نیز در چارچوب احترام مطرح می شوند. فرهنگ گفتگو یعنی توانایی شنیدن، تحلیل کردن و پاسخ دادن بدون تخریب شخصیت طرف مقابل. این فرهنگ، پایه هر نوع پیشرفت فکری و سیاسی است.
افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگر به این فرهنگ نیاز دارد. اگر ما نتوانیم در فضای مجازی یاد بگیریم که چگونه با یکدیگر صحبت کنیم، چگونه می توانیم در دنیای واقعی یک ملت واحد بسازیم؟
مسئولیت این تغییر تنها بر دوش حکومت یا نخبگان نیست، بلکه بر عهده هر یک ماست. هر کامنت، هر نظر و هر واکنش ما، یا به ساختن این فرهنگ کمک می کند یا به تخریب آن. انتخاب با ماست.
شاید زمان آن رسیده باشد که به جای پرسیدن این که “چه کسی را باید توهین کنیم”، بپرسیم “چگونه می توانیم بهتر گفتگو کنیم؟”
زیرا آینده افغانستان نه در صدای بلندتر، بلکه در منطق قوی تر و احترام متقابل ساخته خواهد شد.
شما چه فکر می کنید؟ آیا زمان آن نرسیده که به جای توهین، گفتگو را انتخاب کنیم؟
نور وجوهات
Cloudflare