تعصب زمانی به وجود می آید که انسان، بدون شناخت عادلانه و بدون منطق، تنها بر اساس قوم، زبان، مذهب، سمت، نژاد یا وابستگی های گروهی درباره دیگران قضاوت کند. انسان متعصب معمولاً به جای دیدن انسانیت، شخصیت و توانایی افراد، تنها به تعلقات قومی و گروهی آنان نگاه می کند. تعصب زمانی خطرناک تر می شود که به نفرت، تحقیر و دشمنی اجتماعی تبدیل گردد.
افغانستان کشوری است با اقوام، زبان ها و فرهنگ های گوناگون. این تفاوت ها در اصل می توانست بزرگ ترین سرمایه ملی ما باشد، اما متأسفانه در بسیاری از دوره های تاریخ، اختلافات قومی و سیاسی به ابزاری برای قدرت طلبی تبدیل شد. سال ها جنگ، بی اعتمادی، فقر، نبود آموزش سالم و استفاده سیاسی از احساسات قومی، زمینه را برای رشد تعصب فراهم کرده است.
وقتی مردم سال ها در فضای جنگ و بحران زندگی کنند، ذهن جامعه نیز زخمی می شود. در چنین شرایطی، برخی افراد به جای آن که مشکلات را منطقی بررسی کنند، به دنبال مقصر قومی یا مذهبی می گردند. این طرز فکر به تدریج باعث می شود انسان ها به جای همکاری، در برابر هم قرار بگیرند.
عامل دیگر تعصب، کمبود آگاهی و ضعف فرهنگ گفت وگو است. در جامعه ای که مردم یاد نگرفته باشند نظر مخالف را تحمل کنند، اختلاف نظر به دشمنی تبدیل می شود. بسیاری از مردم تصور می کنند اگر کسی از قوم یا زبان دیگری باشد، حتماً دشمن آنان است، در حالی که انسان خوب و بد در هر قوم و جامعه ای وجود دارد.
رسانه ها، سیاستمداران و حتی کاربران شبکه های اجتماعی نیز گاهی ناخواسته یا عمدی به تعصب دامن می زنند. زمانی که یک اشتباه فردی به تمام یک قوم نسبت داده شود، نفرت جمعی شکل می گیرد. این نوع برخورد نه تنها مشکل را حل نمی کند، بلکه جامعه را بیشتر از هم دور می سازد.
هیچ کشوری با تعصب پیشرفت نکرده است. کشورهایی توانسته اند قوی شوند که مردم آن آموخته اند چگونه با وجود تفاوت ها، در کنار هم زندگی کنند. احترام به تفاوت ها نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه بلوغ فکری و فرهنگی یک ملت است.
افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگر به فرهنگ احترام، گفتگو و همدیگرپذیری نیاز دارد. اگر نسل جوان یاد بگیرد انسان را بر اساس اخلاق، دانش و رفتار قضاوت کند، نه بر اساس قوم و زبان، آینده این کشور می تواند متفاوت باشد.
تعصب شاید در کوتاه مدت احساس قدرت بدهد، اما در درازمدت جامعه را ضعیف، خسته و تقسیم می کند. آینده افغانستان زمانی روشن خواهد شد که مردم این سرزمین، انسانیت را بالاتر از تعصبات قومی و زبانی قرار دهند.
نور وجوهات
