اگر به افغانستان چهل یا پنجاه سال پیش نگاه کنیم، می‌بینیم که در بعضی بخش‌ها جامعه بازتر از امروز بود.
در بسیاری از مکاتب، دختران و پسران تا صنف ششم یکجا درس می‌خواندند. در پوهنتون‌ها دختران و پسران در کنار هم تحصیل می‌کردند. در شهرهای بزرگ، زنان بدون چادری به مکتب، پوهنتون و کار می‌رفتند. البته در آن زمان هم همه مردم یکسان فکر نمی‌کردند و در بسیاری از مناطق رسم و رواج محافظه‌کارانه وجود داشت.
پس چه شد که امروز بخش بزرگی از جامعه ما محافظه‌کارتر شده است؟
به باور من، یکی از دلیل‌های مهم آن جنگ‌های طولانی، ناامنی و استفاده از دین برای به دست آوردن قدرت سیاسی است.
بیش از چهار دهه جنگ نه تنها خانه‌ها و مکتب‌های ما را ویران کرد، بلکه بر فکر و رفتار مردم نیز تأثیر گذاشت. در این سال‌ها، بسیاری از مردم به جای آزادی و پیشرفت، بیشتر به فکر زنده ماندن و حفظ امنیت خانواده‌های خود بودند.
از سوی دیگر، گروه‌های مختلف سیاسی و مذهبی تلاش کردند برداشت خود از دین را بر جامعه تحمیل کنند. در نتیجه، بسیاری از رسم و رواج‌های اجتماعی رنگ مذهبی گرفتند و مخالفت با آن‌ها گاهی مخالفت با دین دانسته شد.
حتی امروز می‌بینیم که بعضی از خانواده‌های افغان که سال‌ها در اروپا و امریکا زندگی کرده‌اند، نسبت به نسل‌های گذشته خود محافظه‌کارتر شده‌اند. این نشان می‌دهد که تنها محل زندگی انسان نیست که فکر او را می‌سازد، بلکه تربیه خانوادگی، تجربه‌های گذشته و محیط اجتماعی نیز نقش دارند.
اما آیا محافظه‌کار بودن به خودی خود یک مشکل است؟
به نظر من، هر انسان حق دارد مطابق باور و رسم و رواج خود زندگی کند. یک زن حق دارد چادر بپوشد و زن دیگر حق دارد چادر نپوشد. مشکل زمانی آغاز می‌شود که یک نفر بخواهد باور خود را بر دیگران تحمیل کند.
ما باید میان دین، رسم و رواج و قانون فرق بگذاریم.
در یک جامعه آزاد، قانون باید از حقوق همه شهروندان، به‌خصوص زنان و اقلیت‌ها، به‌صورت یکسان دفاع کند. هیچ‌کس نباید به دلیل باور مذهبی، طرز لباس پوشیدن یا شیوه زندگی خود از حقوق قانونی محروم شود.
پیش من یک سوال است:
اگر افغانستان در گذشته توانسته بود دختران و پسران را در یک مکتب و یک پوهنتون تعلیم بدهد، چرا امروز این موضوع برای بخشی از جامعه ما مشکل شده است؟
آیا مشکل از دین است، از جنگ‌های طولانی، از تربیه نسل‌های جدید یا از کسانی که از دین برای به دست آوردن قدرت استفاده کرده‌اند؟
به باور من، راه پیشرفت افغانستان از تعلیم و تربیه، احترام به حقوق یکدیگر و حاکمیت قانون می‌گذرد.
جامعه زمانی آزاد می‌شود که هیچ‌کس حق نداشته باشد باور شخصی خود را بالای دیگران تحمیل کند.
شما در این باره چه فکر می‌کنید؟
نور وجوهات
