یوه نوي خپاره شوي تحلیل دا پوښتنه راپورته کړې چې ایا د شلمې پېړۍ نامتو افغان تاریخ لیکونکی فیض
محمد کاتب هزاره یو "ټولنپوه" ګڼل کېدای شي؟ لیکوال دا چلند د کاتب د اثارو یو بې
تاریخي او پر قومیت ولاړ بیا لوستل ګڼي او په دې باور دی چې دا نوم د هغه د کار له ماهیت سره سمون نه خوري.
دا تحلیل لومړی د ټولنپوهنې علم تعریفوي او د هغې کلاسیک بنسټ ایښودونکو لکه مارکس، وبر او دورکیم ته اشاره کوي. ټولنپوهنه یو مدرن علم دی چې په نولسمه پېړۍ کې د مدرنې ټولنې د بحرانونو د پوهېدو لپاره رامنځته شو او ځانګړې میتودولوژي لري. لیکوال استدلال کوي چې د یوه لیکوال د ټولنپوه ګڼلو لپاره، هغه باید له دې علم او د هغه له مفاهیمو سره بلد وي.
د کاتب د ژوند او زده
کړو په څېړلو سره، تحلیل ښیي چې هغه له مدرن معرفت او د ټولنپوهنې له علم سره بلد نه و. د هغه زده
کړې په نجف، لاهور او افغانستان کې پر دیني او دودیزو علومو متمرکزې وې او هغه کتابونه چې ده له خپلو استادانو سره لوستي، له مدرنو بشري علومو سره یې هېڅ تړاو نه درلود.
د کاتب د تاریخ لیکنې سبک هم د "درباري واقعه لیکلو" په دود کې ډلبندي کېږي. هغه د خپلې زمانې پېښې عمدتاً د دربار لپاره ثبتولې. دا په داسې حال کې ده چې د تاریخ لیکنې دا ډول په اتلسمه پېړۍ کې په لوېدیځ کې منسوخ شوی و. له همدې امله، هغه د تاریخي ټولنپوهنې یا مدرن تاریخ لیکنې سره تړل د هغه د کار د تاریخي بستر له پامه غورځول دي.
دا تحلیل په مشخصه توګه د شفق خواتي په څېر د ځینو لیکوالانو ادعاوې نقدوي چې کاتب یې د "تذکرالانقلاب" په څېر اثارو کې یو تحلیلي ټولنپوه معرفي کړی دی. لیکوال په دې باور دی چې "تذکرالانقلاب" د یوې تاریخي دورې روایت او د کاتب د شخصي ژوند د تجربې انعکاس دی، نه د علمي نظریې او میتود پر بنسټ یو ټولنپوهنیز تحلیل.
په پای کې، تحلیل د الماني ټولنپوه نوربرت الیاس په استناد ټینګار کوي چې د ټولنپوه دنده له شخصي قضاوت پرته د پدیدو تحلیل دی. په داسې حال کې چې د کاتب اثار، په ځانګړې توګه تذکرالانقلاب، د هغه له شخصي نظرونو او تجربو سره ژور تړاو لري. پایله دا ده چې که څه هم کاتب د افغانستان د تاریخ د پوهېدو لپاره یو حیاتي تاریخ لیکونکی دی، خو هغه ته ټولنپوه ویل یوه تاریخي او علمي تېروتنه ده.
سرچینه: په رسنیو کې خپور شوی تحلیل
🌐
