پیامدها و راهی که کابل باید در پیش گیرد

در جهان سیاست، جنگ ها هرگز تنها میان دو یا سه کشور باقی نمی مانند. وقتی تنش میان قدرت های بزرگ یا بازیگران مهم منطقه ای بالا می رود، موج آن به کشورهایی می رسد که حتی در میدان جنگ حضور مستقیم ندارند. امروز بسیاری از تحلیلگران نگران اند که اگر تقابل میان امریکا، ایران و اسرائیل به یک جنگ گسترده تبدیل شود، پیامدهای آن سراسر خاورمیانه و آسیای مرکزی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. در چنین شرایطی، افغانستان نیز نمی تواند از این تحولات جدا بماند.

افغانستان در چهارراه جغرافیایی منطقه قرار دارد. این کشور با ایران مرز طولانی دارد و از نظر اقتصادی و انسانی نیز با آن پیوندهای گسترده دارد. میلیون ها مهاجر افغان سال ها در ایران زندگی کرده اند و بخش بزرگی از تجارت افغانستان از مسیر ایران انجام می شود. به همین دلیل، هرگونه بی ثباتی در ایران یا منطقه خلیج می تواند مستقیم بر زندگی مردم افغانستان اثر بگذارد.

نخستین پیامد احتمالی چنین جنگی، فشار اقتصادی است. در زمان جنگ های منطقه ای، قیمت نفت و انرژی به سرعت افزایش می یابد. افغانستان که بیشتر سوخت و بسیاری از کالاهای اساسی خود را از بیرون وارد می کند، در برابر چنین افزایش قیمتی بسیار آسیب پذیر است. افزایش قیمت نفت به معنای گران شدن حمل ونقل، مواد غذایی و بسیاری از کالاهای ضروری خواهد بود. این وضعیت می تواند فشار بیشتری بر مردمی وارد کند که همین اکنون نیز با مشکلات اقتصادی گسترده روبه رو هستند.

دومین پیامد مهم، مسئله مهاجرت است. ایران یکی از بزرگ ترین میزبانان مهاجران افغان بوده است. اگر در ایران جنگ یا بی ثباتی گسترده رخ دهد، ممکن است میلیون ها مهاجر افغان مجبور به بازگشت شوند. افغانستان در وضعیت کنونی از نظر اقتصادی و زیرساختی آمادگی جذب چنین موج بزرگی از بازگشت کنندگان را ندارد. بنابراین مدیریت این مسئله می تواند به یکی از چالش های جدی کشور تبدیل شود.

پیامد سوم، نگرانی های امنیتی است. در زمان جنگ های منطقه ای، مرزها اغلب ناامن تر می شوند و فعالیت گروه های مسلح، قاچاق سلاح و شبکه های غیرقانونی افزایش می یابد. افغانستان که سال ها با ناامنی دست و پنجه نرم کرده، باید مراقب باشد که خاک آن به میدان رقابت قدرت های منطقه ای یا محل فعالیت شبکه های مخرب تبدیل نشود.

همچنین یک خطر دیگر نیز وجود دارد و آن کاهش توجه جهانی به افغانستان است. وقتی در منطقه جنگ بزرگتری رخ دهد، توجه رسانه ها و قدرت های جهانی به سوی آن بحران معطوف می شود. در چنین وضعیتی، افغانستان ممکن است بیشتر به حاشیه رانده شود و کمک های بشردوستانه یا توجه سیاسی جامعه جهانی کاهش یابد.

در برابر چنین شرایطی، مهم ترین سیاستی که افغانستان می تواند دنبال کند، بی طرفی فعال است. این به آن معناست که افغانستان نباید وارد محورهای سیاسی و نظامی منطقه شود و باید تلاش کند روابط متوازن خود را با همه کشورها حفظ کند. یک سیاست خارجی متوازن می تواند کمک کند که افغانستان از کشیده شدن به رقابت های خطرناک منطقه ای دور بماند.

در کنار این، حکومت باید برای شرایط اضطراری اقتصادی نیز آمادگی داشته باشد. ذخیره سازی مواد اساسی، مدیریت بازار و ایجاد مسیرهای بدیل تجارتی می تواند تا حدی از فشار اقتصادی بر مردم جلوگیری کند.

مدیریت انسانی و منظم مرزها نیز اهمیت زیادی دارد. اگر موجی از بازگشت مهاجران آغاز شود، افغانستان باید با همکاری نهادهای بین المللی برای اسکان موقت، خدمات صحی و حمایت از خانواده های برگشتی برنامه ریزی کند.

در نهایت، تاریخ نشان داده است که کشورهایی که در زمان بحران های بزرگ منطقه ای با عقلانیت و سیاست متوازن عمل می کنند، کمتر آسیب می بینند. افغانستان نیز اگر بتواند از وارد شدن به رقابت های ژئوپولیتیک دوری کند و تمرکز خود را بر ثبات داخلی و رفاه مردم بگذارد، خواهد توانست از بسیاری از خطرات احتمالی چنین جنگی عبور کند.

جنگ های منطقه ای اغلب سرنوشت کشورهای دورتر را نیز تغییر می دهند. اما آینده همیشه از پیش تعیین نشده است. با تصمیم های سنجیده، دیپلماسی متوازن و توجه به منافع ملی، افغانستان می تواند از این بحران های جهانی با کمترین آسیب عبور کند.

نور وجوهات

www.zarintv.com