د سویلي افریقا حقوقپوهه او د ۲۰۲۶ کال د نوبل د سولې جایزې ګټونکې، ناوانتم پیلې، په افغانستان کې د ښځو د حقونو یوه پخوانۍ او پیاوړې ملاتړې ده. هغې په وار وار د افغان ښځو د اساسي حقونو د ساتنې پر اړتیا او د "جنسیتي اپارتایډ" د بشري ضد جرم په توګه پر پېژندلو ټینګار کړی دی.
اغلې پیلې، چې د خپل ژوند لسیزې یې د بشري حقونو دفاع او له تبعیض سره مبارزې ته وقف کړې دي، پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته یې هم د دې هېواد د ښځو لپاره خپلې داد غوښتنې ته دوام ورکړی دی. هغې په خپلو لیکنو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو ځپونکې تګلارې سختې غندلې او دا وضعیت یې د خپل ټاټوبي، سویلي افریقا، له اپارتایډ نظام سره پرتله کړی دی.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې د سږ کال په مارچ میاشت کې په یوه خپره شوې مقاله کې لیکلي: "طالبانو یو سخت ځپونکی نظام جوړ کړی چې ښځې یې تقریبا په بشپړ ډول له عامه ډګرونو او د خبرو له فضا څخه لرې کړې دي." هغې د ښځو پر زده کړو او کار بندیز، او د تګ راتګ پر ازادۍ محدودیتونه د دې سیستماتیک تبعیض بېلګې بللې دي.
ناوانتم پیلې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د لویې کمیشنرې په توګه د خپلې دندې پر مهال (۲۰۰۸-۲۰۱۴) هم تل په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته ځانګړې پاملرنه کړې ده. هغې د ۲۰۱۳ کال په سپټمبر کې کابل ته د خپل سفر پر مهال، د افغان ښځو د لاسته راوړنو پر ساتنې ټینګار کړی و او د هغو ګواښونو په اړه یې خبرداری ورکړی و چې د دوی په وړاندې پراته وو.
د خپلو نړۍوالو فعالیتونو ترڅنګ، اغلې پیلې "د افغانستان لپاره د ښځو ټولنې" د پلاوي غړې هم ده. د دې ټولنې بنسټ ایښودونکې، اصیلا وردګ، افغانستان اینټرنیشنل ته ویلي چې ناوي پیلې د دې بنسټ په جوړولو کې مهم رول درلود او کلونه یې د افغان ښځو د ملاتړ لپاره هلې ځلې کړې دي.
اغلې وردګ زیاته کړه: "ناوی پیلې کلونه د افغان ښځو ترڅنګ ولاړه وه، د هغوی له حقونو یې دفاع کړې او په خورا سختو شرایطو کې د عدالت او پیوستون غږ وه." اغلې پیلې ته د نوبل د سولې جایزې ورکول، چې د نړۍوالو او د ښځو د حقونو ملاتړې ده، په افغانستان کې د ښځو وضعیت ته د نړۍوالې پاملرنې د زیاتوالي هیلې راپورته کړې دي.
سرچینه: افغانستان اینټرنیشنل
🌐
